ADHD: vượt ra ngoài khuôn khổ của DSM-5

  • PDF.

11/13/2018

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) chiếm tỷ lệ 9% trẻ em và thanh thiếu niên,  ít nhất 4,5 % người lớn. Trong những năm gần đây đã có nghiên cứu lâm sàng và khoa học thần kinh đáng kể về ADHD, nhưng hầu như không có kết quả nghiên cứu nào được phản ánh mô tả trong DSM-5 về ADHD hoặc trong chương trình giảng dạy của hầu hết các trường y khoa. Nhiều chuyên gia và người dân tiếp tục nghĩ đến ADHD như là một vấn đề đơn giản của trẻ em được đánh dấu bằng sự hiếu động quá mức và khó khăn kinh niên trong việc tập trung chú ý đến các nhiệm vụ hoặc cuộc trò chuyện.

Dưới đây là một số phát hiện về ADHD quan trọng đối với các bác sĩ tâm thần và các chuyên gia y tế khác cần biết:

- ADHD không phải là một vấn đề đơn giản của hành vi hiếu động, không lắng nghe, không cẩn thận, hoặc không tập trung vào một việc. Nghiên cứu đã chứng minh rằng ADHD là một hội chứng phức tạp của sự suy giảm chức năng não bộ cần thiết cho sự tự quản lý, các chức năng điều hành của não bộ. Việc suy giảm các chức năng điều hành này ảnh hưởng đến động lực và sự ưu tiên cho các nhiệm vụ, tập trung và chuyển trọng tâm khi cần, quản lý giấc ngủ và sự tỉnh táo, duy trì nỗ lực, điều chỉnh cảm xúc, hành động tự giám sát, điều chỉnh tốc độ xử lý và sử dụng bộ nhớ để ghi nhớ thông tin trong khi não nhiều nhiệm vụ. Tác động của những khiếm khuyết liên quan đến ADHD này không giống như sự tập trung không đầy đủ của máy ảnh để chụp ảnh; nó giống như những khó khăn với nhiều chức năng tập trung vào việc lái xe của một người.

- Bằng chứng khách quan mạnh mẽ đã chứng minh rằng ADHD có khả năng di truyền cao và các cá nhân bị rối loạn này thường gặp phải sự chậm trễ từ hai đến ba năm trở lên trong việc phát triển các khu vực cụ thể của não hỗ trợ chức năng điều hành. Dữ liệu cũng cho thấy ADHD được kết hợp với những điểm yếu duy nhất của kết nối chức năng giữa các vùng của não và được kết hợp với các mẫu khác nhau của vỏ não. Nhiều thử nghiệm có đối chứng đã chỉ ra rằng điều trị được điều chỉnh tốt với các loại thuốc được phê duyệt cải thiện đáng kể các triệu chứng ADHD trong thời gian các loại thuốc hoạt động cho khoảng 70 -  80 % những người bị ảnh hưởng.

- Mặc dù ADHD thường xuất hiện ở trẻ em, một vài trường hợp ,đặc biệt là những người có chỉ số IQ cao, các triệu chứng của rối loạn này không rõ ràng cho đến khi họ gặp phải những thách thức của trường trung học, đại học, sau đại học, việc làm và/hoặc những thách thức khác của cuộc sống người trưởng thành.

- Tiêu chí chẩn đoán hiện tại cho ADHD không đề cập đến các vấn đề về quản lý cảm xúc. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng những người bị ADHD thường gặp khó khăn lớn trong việc theo dõi và quản lý cảm xúc của họ. Họ có xu hướng đấu tranh với các phản ứng bốc đồng và/hoặc quá nhiều đến sự thất vọng, tức giận, chán nản, lo lắng và những cảm xúc khác.

- Nhiều người cho rằng ADHD thực sự chỉ là một vấn đề trong những năm học, rằng nó không có tác động lâu dài hoặc đáng kể đối với cuộc sống trưởng thành. Các nghiên cứu dài hạn so sánh các mẫu bệnh nhân ADHD với nhóm chứng phù hợp cho thấy những người bị ADHD ít có khả năng hoàn thành bậc trung học, bậc đại học, nhiều khả năng được sử dụng trong các nghề nghiệp không có kinh nghiệm, bị sa thải khỏi công việc. Một số người mắc chứng ADHD rất thành công trong cuộc sống khi trưởng thành, nhưng đối với nhiều người, những khiếm khuyết liên quan đến ADHD mang lại nhiều khó khăn liên tục trong những năm trưởng thành của họ.

- "Bí ẩn trung tâm ADHD" là việc ADHD có xu hướng có một vài hoạt động hoặc nhiệm vụ cụ thể trong đó họ thực hiện khá tốt, sử dụng hiệu quả các chức năng điều hành theo cách mà họ không thể làm cho hầu hết các hoạt động khác, bao gồm cả nhiệm vụ họ nhận ra là quan trọng. Ví dụ, một cá nhân có thể tập trung rất tốt vào chơi thể thao hoặc trò chơi điện tử, tạo nhạc hoặc vẽ, sửa chữa hoặc xây dựng mọi thứ hoặc nấu ăn. Tuy nhiên, cùng một người có thể bị suy giảm nghiêm trọng trong việc triển khai các chức năng điều hành của họ cho nhiều nhiệm vụ khác mà họ coi là quan trọng và muốn làm.

- Khi được hỏi lý do tại sao họ có thể tập trung và hoạt động tốt cho nhiệm vụ cụ thể đó nhưng không phải cho các nhiệm vụ khác có thể quan trọng hơn, phản hồi điển hình là, “Nếu nhiệm vụ là điều tôi thực sự quan tâm, tôi không có vấn đề gì. Nhưng nếu nó không thực sự khiến tôi hứng thú, tôi không thể làm việc với nó như tôi biết, dù tôi có cố gắng thế nào đi nữa”. Điều này làm cho nó trông như ADHD đơn giản chỉ là một ý chí. “Thực tế, ADHD không phải là vấn đề về ý chí; nó là một vấn đề với sự năng động của hóa học của bộ não.

Nguồn: https://psychnews.psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.pn.2018.3a20

Thomas E. Brown, Ph.D.

1 Mar 2018

Người dịch: BSNT. Đỗ Thùy Dung

 

You are here