Vietnamese Albanian Arabic Chinese (Simplified) Croatian Czech Dutch English Estonian French German Greek Hebrew Hindi Indonesian Italian Japanese Korean Malay Polish Portuguese Russian Spanish Swedish Thai

ĐIỀU TRỊ LOẠN THẦN VÀ HƯNG CẢM TRONG THỜI KỲ SAU SINH

  • PDF.

TÓM TẮT

Rối loạn loạn thần sau sinh là một cấp cứu tâm thần đòi hỏi chăm sóc về y tế lập tức và ưu tiên về tâm thần. Tỉ lệ trong dân số chung được ước tính khoảng 1-2 ca trên 1000 trẻ sinh ra. Trong phần lớn các trường hợp, sự khởi phát nhanh và xuất hiện trong vòng 2 tuần của quá trình sinh đẻ. Các triệu chứng sớm thường gồm ngủ kém, dao động khí sắc, và các ám ảnh sợ về trẻ sơ sinh, sau đó là các triệu chứng nặng hơn như hoang tưởng, ảo giác, và các rối loạn hành vi. Các triệu chứng khí sắc nặng như hưng cảm, trầm cảm, hoặc hỗn hợp là trọng tâm của bệnh. Do diễn biến lâm sàng, tiền sử gia đình và các giai đoạn tiến triển của bệnh là khá trùng khớp với rối loạn lưỡng cực, rối loạn loạn thần sau sinh thường được coi là một rối loạn nằm trong phổ rối loạn lưỡng cực, và không phải là một rối loạn loạn thần nguyên phát.

PHƯƠNG PHÁP

Đối tượng

Tất cả các bệnh nhân được nhập viện trong khoảng thời gian từ tháng 8-2005 đến tháng 6-2011 được sàng lọc bằng thang Phỏng vấn lâm sàng DSM IV, bản dành cho bệnh nhân.

Nghiên cứu chọn trên các bệnh nhân được chẩn đoán loạn thần sau sinh  tuổi từ 18-45 tuổi. Bởi vì rối loạn loạn thần sau sinh không được mô tả  như một mã bệnh riêng biệt trong DSM IV TR, chúng tôi xác định các đối tượng thích hợp là các bệnh nhân mà thang Phỏng vấn Lâm sàng DSM IV cho kết quả là các chẩn đoán sau và yêu cầu sự đặc trưng là “khởi phát sau thời kỳ sinh đẻ”: rối loạn trầm cảm với các triệu chứng loạn thần, rối loạn loạn thần không biệt định, rối loạn loạn thần nhất thời, hoặc giai đoạn hưng cảm. Đặc điểm “khởi phát sau sinh” được xác định là khởi phát các triệu chứng trong vòng 4 tuần sau giai đoạn sinh đẻ.

Nhìn chung, 83 bệnh nhân đáp ứng đủ các tiêu chuần của loạn thần hoặc hưng cảm sau sinh. Trong số này, 15 bệnh nhân có tiền sử loạn thần hoặc hưng cảm ngoài thời kỳ sau sinh và vì vậy chúng tôi loại trừ khỏi nghiên cứu. Một bệnh nhân bị loại vì có lạm dụng chất, và 2 bệnh nhân từ chối tham gia. 1 bệnh nhân không tham gia theo dõi sau khi thuyên giảm, chúng tôi đã mô tả riêng biệt quá trình bệnh lý của bệnh nhân này. Tóm lại, 64 bệnh nhân với loạn thần hoặc hưng cảm giới hạn trong thời kỳ sau sinh được đánh giá hàng tuần trong thời gian nằm viện và đến 9 tháng sau sinh.

 

Điều trị không dùng thuốc

Tất cả các bệnh nhân được nhận các can thiệp không dùng thuốc để tăng cường mối liên hệ mẹ - con. Những can thiệp này bao gồm phản hồi từ đội ngũ điều dưỡng, các hướng dẫn bằng video và xoa bóp cho trẻ.

 

Điều trị dùng thuốc

Bước 1: tất cả các bệnh nhân được điều trị khởi đầu với lorazepam trước khi đi ngủ trong 3 ngày.

Bước 2: Với những bệnh nhân được dùng lorazepam đơn trị có các triệu chứng hưng cảm hoặc loạn thần dai dẳng, thuốc an thần kinh được khuyến cáo bắt đầu từ ngày thứ 4. Loại an thần kinh được chúng tôi khuyến cáo đầu tiên là haloperidol với liều 2-6mg/ngày. Với các bệnh nhân xuất hiện các tác dụng phụ, chúng tôi chuyển sang dùng thuốc an thần kinh mới. Với các bệnh nhân được điều trị với an thần kinh (ATK) trước vào viện 2 ngày chúng tôi bỏ qua bước 1 và điều trị tiếp tục với loại ATK đó.

Bước 3: Sau 3 tuần kết hợp điều trị Benzodiazepin và ATK, lithium kết hợp được khuyến cáo cho các bệnh nhân không cải thiện rõ rệt trên lâm sàng. Liều lithium dùng đạt được dựa trên nồng độ huyết tương (mục tiêu 0,8-1,2 mmol/l).

Bước 4:Với các bệnh nhân không đáp ứng sau 12 tuần điều trị kết hợp với 1 loại BZD, 1 loại ATK, và lithium, sốc điện được khuyến cáo. Tất cả các thuốc hướng thần được ngừng rồi giảm trước khi sốc điện.

Điều trị duy trì

Sau khi các triệu chứng hoàn toàn thuyên giảm, tất cả các bệnh nhân được khuyên giảm dần liều BZD đến ngừng hẳn.Các BN dùng ATK đơn trị liệu được yêu cầu tiếp tục điều trị duy trì đến 9 tháng sau sinh. Các bệnh nhân thuyên giảm trên lâm sàng với ATK kết hợp với lithium được yêu cầu giảm dần liều ATK định kỳ, và duy trì đơn trị liệu với lithium cho đến 9 tháng sau sinh. Liều lithium cho điều trị ngừa tái phát được điều chỉnh dựa trên nồng độ huyết tương với mục tiêu 0,6-0,8 mmol/l.

Tất cả các bệnh nhân được yêu cầu duy trì đơn trị liệu trong suốt 9 tháng đầu sau sinh, các bệnh nhân duy trì tình trạng lâm sàng ổn định sau 9 tháng sẽ được giảm dần liều thuốc cho đến ngừng hẳn.

Đánh giá

Thuyên giảm lâm sàng được xác định là hết các triệu chứng loạn thần, hưng cảm, và trầm cảm trong ít nhất 1 tuần.Tái phát là sự xuất hiện lại bất kỳ triệu chứng cảm xúc hoặc loạn thần nào đáp ứng tiêu chuẩn DSM IV TR.

KẾT QUẢ

Kết quả phân loại gồm có hưng cảm có loạn thần (65,6%), giai đoạn hỗn hợp (17.2%), và trầm cảm có loạn thần (9,4%). Thời gian khởi phát trung bình của các rối loạn tâm thần  là 8 ngày sau sinh, thời gian thuyên giảm trên lâm sàng trung bình là 40 ngày.

Các tác giả quan sát thấy gần như toàn bộ các BN (98,4%) đạt thuyên giảm hoàn toàn trong 3 bước đầu tiên.Không bênh nhân nào cần điều trị sốc điện.Tại thời điểm 9 tháng sau sinh, sự thuyên giảm duy trì quan sát được trong 79,7% trường hợp. BN điều trị với Lithium có tỉ lệ tái phát thấp hơn đáng kể so với các bệnh nhân điều trị ATK đơn trị liệu. Đa thai và các triệu chứng loạn thần không kèm theo rối loạn cảm xúc được xác định là yếu tố nguy cơ của tái phát.

KẾT LUẬN

-                     Điều trị BZD ngắn hạn (36-73 giờ) trước khi điều trị với ATK giúp các nhà lâm sàng đánh giá một cách cẩn trọng các tác động của giấc ngủ trên mức độ nặng của triệu chứng, trong khi đồng thời sàng lọc các bệnh lý cơ thể. Sự cải thiện về giấc ngủ có thể cải thiện triệu chứng trên một nhóm các bệnh nhân.

-                     Chúng tôi không khuyến khích dùng các thuốc chống trầm cảm trong điều trị giai đoạn cấp trầm cảm sau sinh với các biểu hiện loạn thần, đặc biệt nếu không có thuốc chỉnh khí sắc thích hợp, bởi vì nguy cơ làm trầm trọng sự bất ổn về cảm xúc.

-                     Lithium được khuyến cáo tốt trong pha cấp của bệnh, trừ khi có chống chỉ định (ví dụ suy giáp hoặc bệnh lý về chức năng thận).

-                     Thuốc an thần kinh được khuyến cáo cho điều trị các triệu chứng hưng cảm và loạn thần.

-                     Chúng tôi khuyến cáo điều trị duy trị với đơn trị liệu lithium trong suốt 9 tháng đầu sau sinh. Sau 9 tháng, liều lithium nên được giảm dần trên các bệnh nhân hoàn toàn thuyên giảm về lâm sàng.

Sốc điện:

-                     Lựa chọn giữa liệu pháp hóa dược và sốc điện nên được tư vấn cho bệnh nhân, đặc biệt các bệnh nhân muốn cho con bú.

-                     Sốc điện được cho là có tác dụng cao điều trị các bệnh nhân với biểu hiện căng trương lực nặng.

Sốc điện nên được cân nhắc cho điều trị trầm cảm sau sinh với các biểu hiện loạn thần, thường yêu cầu thời gian điều trị trung bình dài hơn so với hưng cảm sau sinh.

Người dịch: BS Nguyễn Trọng Hiến

Nguồn:Tạp chí tâm thần học Mỹ, 2/2015

You are here