Ảnh hưởng của thuốc an thần kinh trên hệ tim mạch

  • PDF.

07/27/2018

So với dân số nói chung, tỷ lệ mắc và tử vong sớm cao hơn đáng kể ở những bệnh nhân bị bệnh tâm thần nặng (SMI- severe mental illness), bao gồm rối loạn cảm xúc và rối loạn loại phân liệt.1 Các nghiên cứu trước đã đưa ra báo cáo rằng tỷ lệ tử vong của bệnh nhân SMI ít nhất là gấp đôi dân số chung, và sự khác biệt này giữa 2 nhóm đang tăng lên.2,3

Những trường hợp tử vong sớm trong số những người bị SMI thường là hậu quả của các bệnh kèm theo, bao gồm bệnh tim mạch (CVD), đột quỵ, tiểu đường, ung thư, và các bệnh về đường hô hấp và nhiễm trùng.1Như ở bệnh nhân tâm thần phân liệt, CVD là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong.4

“Những lý do của tăng tỷ lệ mắc và tử vong rất phức tạp, bao gồm lối sống không lành mạnh (hút thuốc lá, uống rượu, lười tập thể dục, lượng muối ăn vào quá mức và chế độ ăn thiếu dinh dưỡng), kích hoạt hệ thống dưới đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận, tăng tỷ lệ hội chứng chuyển hóa, và tác dụng phụ của một số loại thuốc an thần kinh nhất định” theo một bài viết công bố trên“Vascular Pharmacology”.1

Ngoài ra, bệnh tâm thần đã được xác định là một yếu tố nguy cơ độc lập cho bệnh tim mạch,5 và thuốc hướng thần đã được liên quan đến sự phát triển của rối loạn tim mạch thông qua các tác động trực tiếp và gián tiếp. Các tác nhân này có liên quan trực tiếp đến các tác dụng trên mạch máu như tăng hoặc giảm huyết áp, tăng nguy cơ huyết khối và thay đổi nội môi.1

Nhiều loại thuốc này có thể dẫn đến tăng cân, rối loạn lipid máu và cuối cùng là tiểu đường và tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.1 Một số kết quả cho thấy tỷ lệ mắc các biến cố tim mạch có thể cao hơn ở thuốc an thần kinh không điển hình so với loại điển hình.3

Ngoài việc được sử dụng trong điều trị bệnh nhân rối loạn tâm thần, các toa thuốc an thần kinh đang gia tăng ở những bệnh nhân với các rối loạn khác nhau, bao gồm rối loạn cảm xúc và mất trí nhớ.1 Việc sử dụng thuốc an thần kinh đã được phát hiện là cao không cân xứng ở những bệnh nhân lớn tuổi: ví dụ trong 1 nghiên cứu, hơn một phần tư bệnh nhân điều dưỡng tại nhà với chương trình Medicare (Chương trình chăm sóc người già trên 65 tuổi của Hoa Kỳ) đang được điều trị bằng các thuốc này.6

Theo những quan sát này, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận thức tác dụng phụ tiềm tàng trên tim mạch của thuốc an thần kinh của các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, và theo dõi, giải quyết các yếu tố nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân SMI.

Vậy nên, người ta xem xét các nghiên cứu được công bố từ năm 2000 liên quan đến các tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên mạch máu của thuốc an thần kinh.1 Những phát hiện chính của họ trong tổng quan được nêu bật sau đây

Thuốc an thần kinh có liên quan đến kéo dài khoảng QTc; nguy cơ này phụ thuộc vào liều và cũng có thể tăng thêm với việc bổ sung thuốc chống loạn thần thứ hai. Các tác nhân này cũng liên quan đến tăng nguy cơ xoắn đỉnh và tử vong do rối loạn nhịp tim.

Một số thuốc an thần kinh có thể làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch vỏ não hoặc thuyên tắc phổi, có thể là do "tăng ngưng tập tiểu cầu, tăng nồng độ kháng thể anticardiolipin, và tắc tĩnh mạch cấp". Trong một nghiên cứu bệnh chứng trên 115.000 bệnh nhân ở Vương quốc Anh, những người đã được kê đơn thuốc an thần kinh trong 24 tháng trước có tỉ lệ nguy cơ huyết khối tĩnh mạch cao hơn 32% so với người không dùng thuốc.7

So với thuốc an thần kinh điển hình, thì loại không điển hình liên quan với nguy cơ tử vong do các nguyên nhân khác thấp hơn, nhưng nguy cơ đột quỵ cao hơn.

Đối với rối loạn chuyển hóa, sự gia tăng nguy cơ cao nhất liên quan đến clozapine, olanzapine và chlorpromazine. Sự gia tăng này ở mức trung bình đối với quetiapine; nhẹ đối với risperidone, paliperidone, amisulpride và sertindole; và thấp hơn nữa cho aripiprazole và ziprasidone.

Đối với rối loạn lipid máu, nguy cơ cao nhất đối với olanzapine và clozapine, trung bình đối với risperidone và quetiapine, và thấp với aripiprazole và ziprasidone.

Ðối với đái tháo đường, nguy cơ cao hơn 1,3 lần ở bệnh nhân tâm thần phân liệt dùng an thần kinh không điển hình so với dùng loại điển hình.

Trong một tổng quan hệ thống các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, các tác dụng phụ trên tim mạch và chuyển hóa liên quan đến thuốc an thần kinh không điển hình được xếp hạng từ cao đến thấp như sau: clozapine = olanzapine > quetiapine, risperidone = paliperidone,> amisulpride, aripiprazole.8Cũng bài báo cáo này đã đưa ra một phân cấp như sau về nguy cơ tăng cân kết hợp với thuốc chống loạn thần: clozapine và olanzapine> risperidone> quetiapine> aripiprazole> ziprasidone.8

Kết hợp với nhau, những phát hiện này gợi ý rằng việc sử dụng thuốc an thần kinh lâu dài có thể liên quan với các tác dụng nghiêm trọng trên hệ thống mạch máu. Như vậy, các bác sĩ lâm sàng nên làm quen với các tác dụng tiềm tàng trên  mạch máu của những loại thuốc này. Xem xét tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở những bệnh nhân bị SMI, đặc biệt là ở những bệnh nhân có rối loạn loạn thần, theo dõi biểu hiện lâm sàng và các chỉ số trao đổi chất nên được thực hiện đầy đủ bởi các bác sĩ lâm sàng chăm sóc cho những bệnh nhân này.

Tài liệu tham khảo:                

  1. Kahl KG, Westhoff-Bleck M, Krüger THC. Effects of psychopharmacological treatment with antipsychotic drugs on the vascular system.Vascul Pharmacol. 2018;100:20-25.
  2. Ventriglio A, Gentile A, Stella E, Bellomo A. Metabolic issues in patients affected by schizophrenia: clinical characteristics and medical managementFront Neurosci. 2015;9:297.
  3. Saha S, Chant D, McGrath J. A systematic review of mortality in schizophrenia: is the differential mortality gap worsening over time?Arch Gen Psychiatry. 2007;64(10):1123-1131.
  4. Olfson M, Gerhard T, Huang C, Crystal S, Stroup TS. Premature mortality among adults with schizophrenia in the United StatesJAMA Psychiatry. 2015;72(12):1172-1181.
  5. Osby U, Westman J, Hallgren J, Gissler. Mortality trends in cardiovascular causes in schizophrenia, bipolar and unipolar mood disorder in Sweden 1987–2010Eur J Pub Health. 2016;26(5):867-871.
  6. Colenda CC, Mickus MA, Marcus SC, Tanielian TL, Pincus HA. Comparison of adult and geriatric psychiatric practice patterns: findings from the American Psychiatric Association's Practice Research NetworkAm J Geriatr Psychiatry. 2002;10(5):609-617.
  7. Parker C, Coupland C, Hippisley-Cox J. Antipsychotic drugs and risk of venous thromboembolism: nested case-control studyBMJ. 2010;341:c4245.
  8. De Hert M, Detraux J, van Winkel R, Yu W, Correll CU. Metabolic and cardiovascular adverse effects associated with antipsychotic drugs.Nat Rev Endocrinol. 2011;8(2):114-126.

Nguồn:  https://www.psychiatryadvisor.com/schizophrenia-advisor/effects-of-antipsychotic-drugs-on-cardiovascular-health/article/758891/

Người dịch: BSNT. Đặng Hải Tú

 

You are here