Rối loạn khí sắc và đau thần kinh: Khám phá mối liên quan

05/14/2018

Đau thần kinh có liên quan đến một loạt các vấn đề tiêu cực, bao gồm chất lượng cuộc sống  và các vấn đề sức khỏe liên quan so với dân số chung, cũng như suy giảm chất lượng giấc ngủ, mất ngày làm việc và tình trạng căng thẳng tâm thần. Sự hiện diện của cả rối loạn cảm giác và cảm xúc ở bệnh nhân đau thần kinh gợi ý cơ chế chung với rối loạn khí sắc, và các nghiên cứu lâu dài ủng hộ quan điểm này.

Một bài trong tạp chí “Đau và điều trị” xuất bản T12/2017 đã khám phá mối liên quan này, cùng với các cơ chế được đề xuất và các lựa chọn điều trị sẵn có. Các nghiên cứu trước đây chỉ ra mối liên hệ giữa đau thần kinh với mất khoái cảm, trầm cảm, suy giảm nhận thức, giảm động lực, chán ăn... Trong các nghiên cứu ở chuột, đau thần kinh có liên quan đến sự thay đổi trong biểu hiện của gen liên quan đến đau mạn tính, trầm cảm, và lo âu. Những thay đổi này được quan sát thấy trong các nhân accumbens, vùng trung gian vỏ não trước trán, vùng chất xám quanh đường thông não thất, các cấu trúc liên quan đến việc xử lý cảm xúc, phần thưởng và động lực.

Các nghiên cứu đặc biết nhấn mạnh tới mối liên quan giữa đau, trầm cảm và lo âu. Có sự tương quan giữa tỷ lệ trầm cảm và lo âu ở bệnh nhân đau thần kinh và trầm cảm đã được tìm thấy như là yếu tố để dự đoán đau ở bệnh đa xơ cứng và Parkinson. Các nghiên cứu cũng cho thấy mối liên quan giữa lo âu và cường độ đau ở bệnh nhân rối loạn đau.

Cơ chế chung
 
Bằng chứng cho thấy vai trò của viêm thần kinh tầng trên tủy sống của bệnh sinh rối loạn cảm xúc ở bệnh nhân đau thần kinh. Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy tổn thương thần kinh là kết quả của sự viêm thần kinh ở các vùng nhạy cảm của não trước, "nhấn mạnh nền tảng cho sự phát triển rối loạn cảm xúc là sự phá vỡ các quá trình sinh lý quan trọng”.
Viêm ngoại biên và rối loạn cảm xúc. Viêm ngoại biên có thể gây ra "hành vi bệnh tật", bao gồm các triệu chứng như đau, mệt mỏi, rối loạn cảm xúc và rối loạn giấc ngủ. Tăng nồng độ TNF và interleukin-6 (IL-6) đã được ghi nhận ở những bệnh nhân rối loạn trầm cảm điển hình, và nồng độ TNF cao hơn được tìm thấy ở những bệnh nhân đau thần kinh kèm theo so với bệnh nhân đau không trầm cảm.11 Những phát hiện này có thể phản ánh cơ chế chung của viêm giữa rối loạn cảm xúc và đau thần kinh.
Các tín hiệu miễn dịch và các cytokine viêm có vai trò như các chất điều biến thần kinh. Các nhà nghiên cứu cho rằng các cytokine và chemokine phía trên tủy sống hoạt động như các chất điều hòa thần kinh trong mạng lưới cytokine của các neuron, vi tế bào thần kinh đệm và tế bào hình sao, sẽ điều hòa hoạt động sản xuất cytokine và sự biểu hiện của thụ thể cytokine, và cả sự khuếch đại hay suy giảm tín hiệu của cytokine. Các tác nhân gây viêm thần kinh trên dường như làm xáo trộn nồng độ cytokine bình thường, gây ra các đáp ứng gọi là "đáp ứng dưới viêm". Các quá trình trên được biểu hiện mạnh mẽ ở vùng hồi hải mã, hạnh nhân, và các vùng khác liên quan đến việc điều chỉnh cảm xúc.
Các cytokine viêm và rối loạn cảm xúc trong đau thần kinh. Các nghiên cứu gần đây hỗ trợ khả năng viêm thần kinh ở những vùng não quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của các rối loạn cảm xúc. Ví dụ:
Tổn thương thần kinh do viêm thần kinh ở vỏ não trước trán trung tâm, hải mã, sau bên vùng hạ đồi và thân não có liên quan đến tăng cảm giác và loạn cảm giác đau.
Các hiệp hội đã tìm thấy liên quan giữa điều chế TNF của các hệ thống dopaminergic với cùn mòn sự tưởng thưởng.
Các bằng chứng cho thấy hoạt hóa thần kinh đệm ở não giữa có thể góp phần làm chết tế bào vùng này và thay đổi ảnh hưởng của glucocorticoid liên quan đến rối loạn cảm xúc.

Thuốc chống trầm cảm và đau

Trong mối liên quan giữa đau và rối loạn cảm xúc, bệnh nhân cần được tiếp cận tổng hợp để giải quyết cả hai tình trạng trên. Điều trị tâm lý có thể bao gồm liệu pháp nhận thức hành vi, trị liệu tâm động học ngắn và thuốc. Thuốc chống trầm cảm ba vòng và chất ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine là hai loại thuốc hướng thần đã chứng minh hiệu quả cho đau trong các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng. Các thuốc này được xem là phương pháp điều trị đầu tay cho chứng đau thần kinh. Một số kết quả cho thấy liệu pháp điều trị phối hợp thuốc chống trầm cảm và thuốc chống co giật có thể hiệu quả hơn so với đơn trị liệu, mặc dù cần nhiều nghiên cứu hơn nữa để chứng minh.

Để có thêm thông tin về chủ đề, Cố vấn về đau trên lâm sàng đã có buổi trò chuyện với PGS.TS lâm sàng Heather Tick của khoa Y học Gia đình, gây mê và thuốc giảm đau tại Đại học Washington, Seattle và là người có những kinh nghiệm hang đầu về vấn đề đau của Gunn - Loke.

Cố vấn lâm sàng về Đau: Vai trò của cảm xúc trong đau thần kinh và liên quan đến rối loạn khí sắc như thế nào?

Tiến sĩ Tick: Chúng ta biết rằng từ các nghiên cứu trên động vật, stress có thể khiến hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn với đau. Đây là một phần của hiện tượng nhạy cảm trung tâm khi các cơ chế ức chế những cơn đau không đe dọa  sinh mạng bị biến mất. Rối loạn cảm xúc liên quan đến tăng cẳm giác đau, và giải quyết rối loạn cảm xúc có thể cải thiện đau. Đôi khi bệnh nhân sử dụng thuốc giảm đau để điều trị trầm cảm và lo âu  mà không nhận ra điều này.

Cố vấn lâm sàng về Đau: Những điểm mấu chốt cho các bác sĩ lâm sàng điều trị bệnh nhân đau thần kinh?

Tiến sĩ Tick: Chăm sóc đa phương diện là cần thiết để chăm sóc đau hiệu quả. Ý tưởng giải quyết đau nhanh chóng bằng một loại thuốc hoặc nhiều loại thuốc đã được chứng minh là không đầy đủ. Đau mạn tính phức tạp, đòi hỏi thời gian và có chiến lược điều trị. Hầu hết bệnh nhân cần phải nhận thức rằng họ chịu trách nhiệm về lối sống hàng ngày để giữ cho mình khỏe mạnh. Bạn không thể đi nha sĩ hai lần một năm và mong muốn có răng khỏe mạnh nếu bạn không đánh răng mỗi ngày.

Cố vấn lâm sàng về Đau: Những bước tiếp theo trong lĩnh vực này là gì, xét về phương diện nghiên cứu và những phương diện khác?

Tiến sĩ Tick: Nhìn chung, chúng ta cần bắt đầu cải thiện lối sống lành mạnh hơn. Chúng ta phải thức dậy và thấy rằng tuổi thọ của chúng ta đang giảm xuống so với các nước phát triển khác, mặc dù chúng ta dành gấp đôi cho chăm sóc sức khoẻ một khi người bệnh. Chúng tôi không có một chiến lược chiến thắng. Chúng tôi đã nghiên cứu cho thấy những lợi ích của phương pháp xoa bóp, yoga, thái cực quyền, dinh dưỡng, và lối sống lành mạnh.

Tori Rodriguez, MA, LPC

Người dịch: BSNT. Bùi Văn Lợi

 


Newer news items:
Older news items: