Trầm cảm sau sinh: các nguy cơ với sự phát triển bất thường của con cái

  • PDF.

07/23/2018

GIỚI THIỆU

Mẹ bị trầm cảm sau sinh có ảnh hưởng bất lợi lên sự phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ [1-3]. Thêm vào đó, trầm cảm sau sinh có liên quan đến sự giảm nhận thức và các bệnh lý tâm thần ở con. Chủ đề bàn luận này xem xét mối liên quan giữa trầm cảm sau sinh với sự phát triển bất thường ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Sự kết hợp của chứng trầm cảm sau sinh với suy giảm nhận thức và các bệnh tâm thần ở con được thảo luận riêng, như: đặc điểm lâm sàng, đánh giá, chẩn đoán và điều trị trầm cảm sau sinh.

ĐỊNH NGHĨA GIAI ĐOẠN SAU SINH

Nhiều nghiên cứu và tổng quan xác định, giai đoạn sau khi sinh là giai đoạn 12 tháng đầu sau sinh.

KẾT QUẢ

Trầm cảm sau sinh có liên quan đến rối loạn phát triển ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ [1]; hầu hết các tác động xảy ra là từ mức nhỏ đến vừa phải [3]. Một số rối loạn này có thể một phần là do các yếu tố có thể điều chỉnh được, bao gồm chất lượng cha mẹ và thời gian kéo dài trầm cảm.

Sức khoẻ thể chất - Các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng trẻ em của phụ nữ bị trầm cảm sau sinh có nguy cơ cao về các vấn đề sức khoẻ thể chất và bệnh tật nói chung:

  • Một nghiên cứu tiến cứu phụ nữ mang thai và theo dõi cặp mẹ - con (n >800) trong vòng 5 năm sau sinh [9]. Các phân tích cho thấy các triệu chứng trầm cảm sau sinh có liên quan đến các vấn đề về sức khoẻ con cái (ví dụ như hen, colic, đái tháo đường và/hoặc tiêu chảy), độc lập với các triệu chứng trầm cảm ở thai sản.
  • Một nghiên cứu tiến cứu bao gồm những phụ nữ sau sinh bị trầm cảm (n = 130) và phụ nữ sau sinh không mắc trầm cảm (n = 135); các trẻ sơ sinh của cả hai nhóm được theo dõi đến một năm [10]. Sau khi điều chỉnh các yếu tố có thể gây nhiễu (như tuổi, trình độ học vấn, và kinh tế hộ gia đình), các phân tích cho thấy số ca tiêu chảy trung bình nhiều hơn ở trẻ sơ sinh của bà mẹ trầm cảm so với nhóm chứng (6 so với 4).
  • Nghiên cứu hồi cứu các bộ dữ liệu y tế hành chính xác định các cặp mẹ - con (n> 200.000), bao gồm những bà mẹ bị trầm cảm sau sinh nhưng không mắc trầm cảm trước khi sinh; các đứa trẻ được theo dõi từ khi sinh đến sinh nhật thứ năm của đứa trẻ [11]. Sau khi điều chỉnh các yếu tố nhiễu (như tuổi mẹ đẻ lúc sinh, tình trạng kinh tế xã hội, và số trẻ trong gia đình), các phân tích cho thấy nguy cơ ngộ độc và bỏng đều tăng ở trẻ mẹ bị trầm cảm sau sinh so với trẻ của những bà mẹ không bị trầm cảm sau sinh.

Tăng trưởng - Các nghiên cứu quan sát tiến cứu tại các quốc gia có thu nhập thấp cho thấy trầm cảm sau sinh có liên quan đến sự kém phát triển và thiếu cân ở trẻ sơ sinh, với những ảnh hưởng kéo dài đến thời thơ ấu [3]:

  • Một nghiên cứu bao gồm trẻ sơ sinh có mẹ mắc trầm cảm sau sinh (n = 120) và trẻ sơ sinh có không mắc không bị trầm cảm (n = 122); hai nhóm được loại trừ với các yếu tố gây nhiễu tiềm năng (ví dụ: trọng lượng sơ sinh, tuổi thai lúc sinh và tình trạng kinh tế xã hội) và trẻ được đánh giá 6 tháng sau khi sinh [12]. So với trẻ sơ sinh của những bà mẹ không mắc trầm cảm thì trẻ sơ sinh của những bà mẹ bị trầm cảm thường có điểm chuẩn thấp hơn 5 phân vị trong thang bách phân (13% so với 3% trẻ sơ sinh) và chiều dài (13% so với 4%).
  • Một nghiên cứu ghi nhận phụ nữ mang thai có rối loạn trầm cảm trước và sau sinh (n = 72, không dùng thuốc chống trầm cảm) và phụ nữ không trầm cảm (n = 108); trẻ sơ sinh của tất cả phụ nữ được đánh giá ở tuổi 12 tháng [13]. Tất cả phụ nữ đều có sức khoẻ về thể chất, và các phân tích kiểm soát các yếu tố gây nhiễu tiềm ẩn (như trọng lượng sơ sinh và giới tính, tình trạng kinh tế xã hội và thời gian cho bú mẹ hoàn toàn). Nguy cơ suy dinh dưỡng thể thấp còi (chiều dài của tuổi) cao hơn ở nhóm trầm cảm so với nhóm chứng (nguy cơ tương đối 3,95% CI 2-5), cũng như nguy cơ suy dinh dưỡng (nguy cơ tương đối 4, KTC 95% 2-6). Tuy nhiên, các phân tích chưa phân biệt các ảnh hưởng của trầm cảm trước khi sinh ra từ trầm cảm sau sinh.
  • Một nghiên cứu khác bao gồm phụ nữ sau sinh (n = 892) và con của họ, những người được đánh giá ở tuổi hai năm [14]. Sau khi kiểm soát được các yếu tố gây nhiễu tiềm ẩn (ví dụ tuổi mẹ, tình trạng kinh tế xã hội và sinh non), các phân tích cho thấy các triệu chứng trầm cảm sau sinh có liên quan đến sự tăng trưởng còi cọc (chiều cao theo tuổi) ở trẻ (tỉ số chênh lệch 1,61, 95% CI 1,02- 2.56).

Mặc dù nhiều nghiên cứu tại các quốc gia có thu nhập cao đã phát hiện ra rằng trầm cảm sau sinh không liên quan đến các chỉ số tăng trưởng của nhân trắc [3,15,16], các nghiên cứu khác cho thấy trầm cảm sau sinh có thể dự đoán tác động bất lợi lên sự tăng trưởng:

  • Một nghiên cứu tiền cứu bao gồm một mẫu đại diện của cặp mẹ - con (gần 5000) tại Hoa Kỳ; các đứa trẻ được đánh giá ở 5 tuổi [17]. Sau khi kiểm soát được các yếu tố gây nhiễu tiềm ẩn (ví dụ như cân nặng khi sinh, tình trạng sức khoẻ của trẻ và an ninh lương thực gia đình), nguy cơ ≤ 10 % chiều cao theo tuổi cao hơn ở trẻ em mẹ có các triệu chứng trầm cảm từ vừa đến nặng so với trẻ bà mẹ không có triệu chứng (tỷ số chênh 1,48, KTC 95% 1,03-2,13). Ngoài ra, tầm vóc nhỏ hơn ở trẻ em của những bà mẹ trầm cảm vẫn tồn tại ở 6 tuổi. Tuy nhiên, các phân tích không kiểm soát triệu chứng trầm cảm sau giai đoạn sau sinh.
  • Một nghiên cứu tiền cứu về các bà mẹ trẻ con (n> 800) ở Hoa Kỳ đã đánh giá các triệu chứng trầm cảm của mẹ trong suốt thời kỳ sinh đẻ; đo lường nhân trắc của trẻ được hoàn thành ở năm 3 tuổi [18]. Sau khi điều chỉnh các yếu tố nhiễu (ví dụ: tuổi của bà mẹ, chỉ số khối cơ thể trước khi mang thai, thời gian cho con bú), các phân tích cho thấy các triệu chứng trầm cảm sau sinh có liên quan đến tình trạng béo phì tăng lên ở trẻ.

Cấu trúc não - Trầm cảm sau sinh có thể liên quan đến bất thường về cấu trúc não [19]. Trong một nghiên cứu, phụ nữ (n = 52, trong đó có một phụ nữ được điều trị với thuốc chống trầm cảm trong thời kỳ mang thai) được đánh giá về các triệu chứng trầm cảm cả trong thời kỳ mang thai và sau sinh, và trẻ từ những lần mang thai này đã được đánh giá cộng hưởng từ cấu trúc của não ở mức trung bình độ tuổi khoảng 3,5 năm [20]. Sau khi kiểm soát được các yếu tố gây nhiễu (ví dụ: cân nặng và tuổi sinh đẻ của trẻ và các triệu chứng trầm cảm trước khi sinh), các triệu chứng trầm cảm sau sinh tăng lên có liên quan đến giảm độ dày vỏ và giảm sự khuếch tán các chất trắng. Kết quả cho thấy sự phát triển của não bộ sớm và làm giảm sự dẻo dai của não trong các con của những bà mẹ bị trầm cảm sau sinh.

Tính khí - Trầm cảm sau sinh có liên quan đến tính khí của trẻ sơ sinh [21]:

  • Trong một nghiên cứu tiền cứu bao gồm các cặp mẹ - con (n>1500) và kiểm soát các yếu tố gây nhiễu (ví dụ như sức khoẻ bà mẹ, sức khoẻ của trẻ sơ sinh và hỗ trợ xã hội), các triệu chứng trầm cảm sau sinh liên quan đến đứa trẻ đang có nhu cầu (tỉ suất chênh 1,2 , 95% CI 1.1-1.3) [22]
  • Nghiên cứu những phụ nữ sau sinh bị trầm cảm (n = 68) và phụ nữ sau đẻ không trầm cảm (n = 64); các đứa trẻ được đánh giá ở 18 tháng tuổi [23]. Sau khi kiểm soát được các yếu tố nhiễu có thể xảy ra (ví dụ: tình dục của trẻ, tình trạng của bạn tình, và trầm cảm giai đoạn sau sinh), các phân tích cho thấy các vấn đề ảnh hưởng xấu đến cảm giác nhạy cảm không bình thường ở trẻ em của các bà mẹ trầm cảm.
  • Nghiên cứu tiến cứu bao gồm phụ nữ sau đẻ (n = 21) có triệu chứng trầm cảm 6 tháng sau sinh và phụ nữ sau sinh không có triệu chứng trầm cảm (n = 93) [24].

Giấc ngủ - Các triệu chứng trầm cảm sau sinh có thể liên quan đến các vấn đề về ngủ ở trẻ sơ sinh, nhưng tác động dường như rất nhỏ:

  • Trong một nghiên cứu tiến cứu bao gồm người mẹ các cặp mẹ - con (n> 15.000) và kiểm soát các yếu tố gây nhiễu (ví dụ sức khoẻ bà mẹ, sức khoẻ của trẻ sơ sinh và hỗ trợ xã hội), các triệu chứng trầm cảm sau sinh liên quan đến khó ngủ ở trẻ sơ sinh (tỉ suất chênh 1,16, 95% CI 1,04-1,30 (N = 20), và phụ nữ mang thai không có triệu chứng trầm cảm trước sinh hoặc sau sinh (n = 20); [22]
  • Nghiên cứu tiến cứu lần thứ hai ghi nhận phụ nữ mang thai có triệu chứng trầm cảm sau sinh trẻ sơ sinh được đánh giá trong vòng hai tuần sau sinh [25]. So với trẻ sơ sinh của những bà mẹ không bị trầm cảm, trẻ sơ sinh của những bà mẹ trầm cảm mất thời gian hơn trong giấc ngủ (rối loạn giấc ngủ).

Chức năng cảm xúc và hành vi - Trầm cảm sau sinh của mẹ tăng nguy cơ mắc các vấn đề về kiểm soát cảm xúc và hành vi [3,26-31]. Ví dụ, một nghiên cứu về trẻ em (n> 10.000) được đánh giá ở 3,5 tuổi cho thấy những vấn đề về cảm xúc và hành vi có xu hướng xảy ra ở trẻ em có mẹ bị trầm cảm sau sinh gấp hai lần so với những đứa trẻ có mẹ mắc trầm cảm sau sinh.

Sự gắn kết – Chưa bằng chứng rõ ràng về trầm cảm sau sinh liên quan đến sự thiếu gắn kết của trẻ em [33]. Một nghiên cứu ghi nhận những bà mẹ bị trầm cảm sau sinh (n = 53) và không trầm cảm  (n = 40), và theo dõi trẻ đến 18 tháng tuổi [34]. Các nghiên cứu tiền cứu cho thấy rằng chứng trầm cảm sau sinh không liên quan đến sự gắn kết của trẻ [35]. Ví dụ, một nghiên cứu đánh giá hành vi gắn kết ở trẻ 14 tháng tuổi (n = 586) ở phụ nữ  mắc trầm cảm sau sinh [36]. Các triệu chứng trầm cảm sau khi sinh ở mẹ không liên quan đến sự gắn kết của trẻ.

Chức năng vận động - Trầm cảm sau sinh có thể liên quan đến hoạt động của khiếm khuyết chức năng vận động:

  • Nghiên cứu tiến cứu cho thấy các triệu chứng trầm cảm sau sinh cao sau khi sinh có liên quan đến giảm các kỹ năng vận động ở trẻ em (n = 470) ở tuổi 18 tháng [37]
  • Trong nghiên cứu tiến cứu lần thứ hai, kỹ năng vận động ở trẻ sơ sinh và trẻ em của bà mẹ có giai đoạn trầm cảm sau sinh dài hơn (kéo dài ít nhất 12 tháng, n = 38) so với trẻ sơ sinh và trẻ em của các bà mẹ có giai đoạn ngắn hơn (n = 39) [38].

TÓM TẮT

  • Trầm cảm ở bà mẹ sau sinh kết hợp với nguy cơ cao về các vấn đề sức khoẻ thể chất và các bệnh về y tế nói chung (ví dụ, hen, colic, tiểu đường và / hoặc tiêu chảy) ở con. Ở các nước có thu nhập thấp, sự tăng trưởng còi cọc xảy ra thường xuyên hơn ở trẻ em có mẹ bị trầm cảm sau sinh, so với con của những bà mẹ không bị trầm cảm. Trầm cảm sau sinh cũng có thể liên quan đến bất thường về cấu trúc não.
  • Trầm cảm sau sinh dường như có liên quan đến tính khí và các vấn đề về giấc ngủ ở trẻ sơ sinh.
  • Trầm cảm sau sinh có liên quan đến nguy cơ cao về các vấn đề về cảm xúc và hành vi cũng như khiếm khuyết chức năng vận động.

Nguồn: http://www.uptodate.com/contents/postpartum-depression-risks-of-abnormal-child-development/print?search=attachment&source=reseach_result&selectedTitle=9~15

Adele Viguera, MD

27/03/2018

Người dịch: BSNT. Vương Đình Thủy


Newer news items:
Older news items:

You are here